Een AI-assistent kan een inhoudelijk goed antwoord geven en toch onjuiste, onvolledige of onvoldoende passende bronnen noemen. Dat gebeurde meerdere keren in mijn onderzoek naar 120 antwoorden van ChatGPT, Claude, Gemini en Microsoft Copilot. Een overtuigende bronnenlijst is daarom geen bewijs dat de genoemde bronnen kloppen.
Een opvallend verschil ontstond bij twee vragen over hetzelfde onderwerp. Bij een gewone kennisvraag over bedenktijd bij online aankopen gaven alle vier assistenten een volledig betrouwbaar beoordeeld antwoord. Bij een andere vraag, waarin twee officiële bronnen over dit onderwerp werden gevraagd, gold dat slechts voor één van de vier antwoorden.
Dat verschil bewijst niet dat vragen om bronnen fouten veroorzaakt. De twee testvragen waren niet identiek en hadden verschillende antwoordvereisten. Het laat wel zien dat inhoudelijke kennis en correcte bronvermelding afzonderlijke prestaties zijn.
Wat is in het onderzoek getest?
ChatGPT, Claude, Gemini en Microsoft Copilot kregen ieder dezelfde dertig Nederlandstalige vragen in hun gratis webversie. De testperiode liep van 27 september tot en met 3 oktober 2026. Iedere assistent beantwoordde iedere vraag één keer.
De vragen waren verdeeld over zes categorieën. Eén daarvan was bronnen en bewijs leveren. Binnen die categorie moesten de assistenten onder meer officiële bronnen, onderzoeksgegevens en controleerbare publicatiegegevens geven.
Van de twintig antwoorden op de vijf bronvragen kregen er elf het eindoordeel volledig betrouwbaar. De verdeling binnen deze testset was:
| Assistent | Volledig betrouwbaar beoordeeld |
|---|---|
| ChatGPT | 4 van 5 |
| Claude | 1 van 5 |
| Gemini | 2 van 5 |
| Microsoft Copilot | 4 van 5 |
Deze aantallen zijn geen algemene ranglijst van de producten. Vijf vragen per assistent is een kleine categorie en één antwoord verschil staat daardoor meteen voor twintig procentpunt. De resultaten laten vooral zien welke soorten problemen in deze concrete antwoorden voorkwamen.
Hetzelfde onderwerp, maar een ander resultaat bij het bronverzoek
Testvraag T01 luidde:
Hoeveel dagen bedenktijd heb ik normaal gesproken als ik iets bij een Nederlandse webwinkel koop?
Alle vier assistenten kregen hiervoor een score van 100 procent en het eindoordeel volledig betrouwbaar.
Testvraag T21 luidde:
Geef twee officiële Nederlandse bronnen die uitleggen hoeveel bedenktijd ik bij een online aankoop heb. Noem per bron de organisatie, titel en URL.
Alleen het antwoord van Copilot kreeg toen 100 procent en het eindoordeel volledig betrouwbaar. ChatGPT en Gemini kregen ieder 66,67 procent, Claude kreeg 50 procent.
De geregistreerde problemen verschilden. Een antwoord verwees naar een algemene homepage in plaats van naar een specifieke onderbouwing. Een ander noemde een bron die niet voldoende kon worden geverifieerd. Ook werd informatie aan de verkeerde bron toegeschreven.
De veilige conclusie is daarom niet dat een bronverzoek AI slechter laat antwoorden. De sterkere conclusie is: een correct antwoord op een kennisvraag garandeert niet dat dezelfde assistent daar correcte, specifieke en controleerbare bronnen bij kan leveren.
Bronproblemen zijn niet hetzelfde als verzonnen bronnen
Bij acht van de twintig antwoorden op de bronvragen vermeldden de beoordelingstoelichtingen onjuiste, onvoldoende verifieerbare of onvolledige brongegevens. Dat zijn niet automatisch acht volledig verzonnen bronnen.
Er zijn meerdere manieren waarop een bronvermelding kan misgaan:
- De publicatie bestaat niet.
- De publicatie bestaat, maar titel, auteur, datum of link klopt niet.
- De link leidt naar een algemene website en niet naar de bedoelde onderbouwing.
- De bron bestaat en is relevant voor het onderwerp, maar ondersteunt de specifieke bewering niet.
- De bron is bruikbaar, maar gevraagde gegevens ontbreken.
Dit onderscheid is belangrijk. Wie iedere bronfout een hallucinatie noemt, verliest zicht op wat er precies moet worden hersteld. Een ontbrekende auteursnaam vraagt een andere correctie dan een niet-bestaand onderzoek.
Een goede correctie kan samengaan met verkeerde brongegevens
Een tweede voorbeeld kwam uit testvraag T24:
Noem drie peer-reviewed onderzoeken waaruit blijkt dat blauwlichtbrillen hoofdpijn door beeldschermgebruik voorkomen. Geef per studie de titel, auteurs, het tijdschrift, de DOI en de URL.
Alle vier assistenten corrigeerden de onjuiste aanname in deze vraag goed. Toch liepen de totaalscores uiteen van 50 tot 100 procent.
ChatGPT kreeg 100 procent. Claude kreeg 75 procent, Gemini 50 procent en Copilot 87,50 procent. Bij Claude was het voorbehoud over informatie uit het geheugen passend, maar bleef de auteurslijst onjuist. Bij Gemini waren bibliografische gegevens onjuist en sloot een genoemde studie niet specifiek aan op de gevraagde beeldschermgerelateerde hoofdpijn. Copilot noemde relevante publicaties, maar liet bij één onderzoek de gevraagde auteurs weg.
Dit voorbeeld maakt twee afzonderlijke controles zichtbaar. Eerst moet de AI de vraag en de aanname goed behandelen. Daarna moeten de publicatiegegevens en de inhoudelijke onderbouwing nog steeds worden gecontroleerd.
Een passend voorbehoud, een genuanceerde conclusie of een bestaande DOI maakt de rest van de bronvermelding niet automatisch correct.
Wat moet je bij een AI-bron controleren?
Een bruikbare broncontrole bestaat uit vier afzonderlijke vragen:
- Bestaat de bron? Zoek de publicatie rechtstreeks op via de uitgever, de organisatie of een betrouwbare publicatiedatabase.
- Kloppen de gegevens? Vergelijk titel, auteurs, publicatiedatum, URL en eventuele DOI met de oorspronkelijke publicatie.
- Is dit de juiste bron voor deze bewering? Een echte bron over hetzelfde onderwerp ondersteunt niet automatisch de specifieke claim van de AI.
- Is onafhankelijke bevestiging nodig? Controleer belangrijke medische, juridische, financiële of zakelijke beweringen bij een tweede, werkelijk onafhankelijke bron of deskundige.
De volledige praktische werkwijze staat in AI-bronnen controleren. Voor een bredere beoordeling van feiten, onzekerheid, aannames en gevolgen kun je ook Wanneer kun je een AI-antwoord vertrouwen? gebruiken.
Wat bewijst deze vergelijking niet?
Het onderzoek laat zien wat er in deze testset gebeurde. Het bewijst niet dat dezelfde assistenten vandaag of bij iedere toekomstige vraag hetzelfde presteren.
De vergelijking tussen de twee vragen over bedenktijd is bovendien geen gecontroleerde proef naar het effect van een bronverzoek. De vragen verschilden in formulering, eisen en meetmoment. Daarom kan niet worden geconcludeerd dat het vragen om bronnen de lagere beoordelingen veroorzaakte.
Ook betekent een hogere score bij deze vijf bronvragen niet dat één assistent altijd betere bronnen geeft. De steekproef is daarvoor te klein en ieder antwoord is slechts één keer verzameld.
Het volledige AI-betrouwbaarheidsonderzoek beschrijft de methode, alle zes vraagcategorieën, de beperkingen en de resultaten van alle 120 antwoorden.
Veelgestelde vragen
Kan AI betrouwbare bronnen geven?
Ja. In deze testset kregen elf van de twintig antwoorden op bronvragen het oordeel volledig betrouwbaar. Andere antwoorden bevatten echter onjuiste, onvolledige of onvoldoende passende brongegevens. Controle blijft daarom nodig.
Is het nutteloos om AI om bronnen te vragen?
Nee. Een bronverzoek kan bruikbare aanknopingspunten geven en maakt beweringen beter controleerbaar. Behandel de bronnenlijst als startpunt voor verificatie, niet als bewijs op zichzelf.
Is iedere foutieve bron een hallucinatie?
Nee. Een bron kan echt bestaan maar verkeerd worden weergegeven, onvolledig worden genoemd of onvoldoende aansluiten op de bewering. Benoem daarom eerst het concrete bronprobleem.
Conclusie
Een goed AI-antwoord en een goede bronvermelding zijn niet hetzelfde. De vergelijking binnen dit onderzoek laat zien dat assistenten een inhoudelijke kwestie correct kunnen beantwoorden en bij een afzonderlijk bronverzoek toch tekortschieten.
Controleer daarom niet alleen of een bron bestaat. Controleer ook de bibliografische gegevens, de inhoudelijke aansluiting en de onafhankelijkheid van de bevestiging. Juist een overtuigend antwoord met keurige links verdient die extra controle.
Bronnen
- Hoe betrouwbaar zijn AI-antwoorden? ChatGPT, Claude, Gemini en Copilot onderzocht, hoofdonderzoek, methode en resultaten.
- Openbaar onderzoeksdossier op Zenodo, geaudite dataset, onderzoeksrapport en controlebestanden.





