Een vraag stellen klinkt anders dan een mededeling doen. Een woord benadrukken kan de betekenis van een zin veranderen. Juist dat maakt onderzoek van UC Davis bijzonder: een man met ALS kon via een hersenimplantaat en AI hoorbare spraak maken, mét controle over intonatie. Hij kon zelfs korte melodieën laten horen. De onderzoekers publiceerden hun resultaten in juni 2025 in Nature. [1]
De Wonderlijke Wereld van AI
Dit artikel is onderdeel van De Wonderlijke Wereld van AI, een serie over bijzondere toepassingen van AI in onder meer technologie, geneeskunde en wetenschap. Ik maak deze serie vanuit nieuwsgierigheid en verwondering over ontdekkingen die het leven kunnen verbeteren of kennis vergroten. Daarbij leg ik uit wat er is bereikt en welke stappen nog nodig zijn voordat een ontdekking in de praktijk gebruikt kan worden.
AI en spraak bij ALS: hoe werkt het?
De deelnemer had ernstige problemen met verstaanbaar spreken. Vier kleine elektrodeplaatjes, samen goed voor 256 micro-elektroden, registreerden activiteit in een hersengebied dat betrokken is bij spraakbewegingen. Een computermodel vertaalde die signalen naar een kunstmatige stem. [1]
Daarvoor moest het systeem zijn persoonlijke signalen leren herkennen. Tijdens de training probeerde hij zinnen uit te spreken die op een scherm stonden. De onderzoekers gebruikten die opdrachten om hersenactiviteit te koppelen aan de bedoelde spraakklanken. De AI leerde zo welke geluiden bij welke activiteit hoorden. Dit leren van voorbeelden heet machine learning. [2]
De computer wachtte niet tot een volledige zin klaar was. Terwijl de deelnemer probeerde te spreken, produceerde het systeem al geluid. UC Davis rapporteerde een vertraging van ongeveer 25 milliseconden, een veertigste seconde. Dat is een kleine vertraging, geen letterlijk onmiddellijke overdracht. [2]
Ook de manier waarop je iets zegt
De deelnemer kon de intonatie beïnvloeden en korte melodieën produceren. Voor een versie van de stem die op zijn eigen stem leek, gebruikten de onderzoekers ook opnamen van vóór zijn ALS. [1]
De technische vondst krijgt daarmee een menselijke betekenis. Communicatie draait ook om hoe je iets zegt. Kunnen spelen met de toon van een zin geeft iemand meer mogelijkheden om zich uit te drukken dan alleen woorden op een scherm.
Veelbelovend, maar nog vaak moeilijk te verstaan
De stem werkte niet foutloos. Volgens UC Davis verstonden luisteraars bijna 60 procent van de gemaakte woorden, tegenover ongeveer 4 procent van zijn spraak zonder het systeem. Dat is een groot verschil, maar laat ook zien hoeveel woorden nog verloren gingen. Deze percentages beschrijven de onderzochte luistertaken, geen gegarandeerde score in ieder gesprek. [2]
Bovendien ging het om één deelnemer. Zijn resultaten bewijzen niet dat dezelfde aanpak bij iedereen met ALS werkt. De techniek helpt bij communicatie; zij geneest de ziekte niet. [1]
Wat gebeurde er daarna?
In juni 2026 verscheen vervolgonderzoek naar langdurig gebruik thuis. De deelnemer gebruikte een systeem voor communicatie en computerbediening meer dan 3.800 uur. Na een aanloopperiode konden getrainde naasten het opstarten, zonder dat onderzoekers daarvoor aanwezig hoefden te zijn. [3]
Een belangrijk verschil: dit onderzoek beschreef het herkennen van woorden die als tekst werden weergegeven en met een digitale stem werden uitgesproken. De gebruiksuren zijn dus geen bewijs dat de directe, expressieve stem uit 2025 al die tijd even goed functioneerde. [3, 4]
Ook deze studie betrof één persoon. Kabelverbindingen, dagelijkse hulp bij het klaarzetten en omvangrijke apparatuur beperkten het gebruik. Het systeem bleef onderzoekstechnologie. [3]
Het wonderlijke zit in de verbinding tussen een menselijke bedoeling en hoorbaar geluid. De deelnemer probeert te spreken, de elektroden meten, de AI vertaalt en de computer maakt een stem. Daarvoor zijn hersenchirurgie, persoonlijke training, software en intensieve samenwerking nodig. AI is een onmisbare schakel in dat geheel. [1, 2]
Onderzoek naar AI en spraak bij ALS moet uitwijzen of deze techniek ook bij meer mensen werkt en hoe de apparatuur kleiner en draagbaarder kan worden. Ook moet de spraak tijdens gewone gesprekken betrouwbaarder worden. Als dat lukt, zou communiceren via een hersenimplantaat voor meer mensen onderdeel van het dagelijks leven kunnen worden.
Bronnen
- Wairagkar en collega’s, An instantaneous voice-synthesis neuroprosthesis, Nature, online 12 juni 2025. Oorspronkelijke studie naar directe stemproductie en expressie.
- UC Davis Health, First-of-its-kind technology helps man with ALS ‘speak’ in real time, 11 juni 2025. Uitleg door de betrokken onderzoeksinstelling, inclusief vertraging en verstaanbaarheid.
- Card en collega’s, Long-term independent use of an intracortical brain–computer interface for speech and cursor control, Nature Medicine, online 15 juni 2026. Vervolgonderzoek naar gebruik thuis en beperkingen.
- National Institutes of Health, Brain-computer device helps man speak. Uitleg van het systeem dat hersenactiviteit naar woorden omzet.





