Een lange tekst snel inkorten klinkt eenvoudig. Toch is een korte samenvatting niet automatisch een goede samenvatting. ChatGPT kan belangrijke informatie missen, nuances veranderen of details toevoegen die niet in de brontekst staan.
In de video zie je hoe je met enkele eenvoudige opdrachten begint. In dit artikel leer je hoe je een samenvatting maakt die past bij je doel en hoe je het resultaat controleert.
Wat doet ChatGPT bij het samenvatten?
ChatGPT maakt op basis van je opdracht een nieuwe, kortere tekst. Het selecteert wat waarschijnlijk belangrijk is en formuleert dat opnieuw.
Daarbij kent ChatGPT jouw doel niet vanzelf. Een samenvatting voor een examen vraagt om andere informatie dan een samenvatting voor een vergadering. Geef daarom altijd aan:
- waarvoor je de samenvatting gebruikt;
- wie de lezer is;
- hoe lang het resultaat mag zijn;
- welke informatie behouden moet blijven;
- welke vorm je wilt, bijvoorbeeld een lopende tekst, tabel of lijst.
Meer voorbeelden vind je bij AI-prompts voor samenvatten.
Stappenplan voor een goede samenvatting
1. Bepaal je doel
Vraag jezelf eerst af wat je na het lezen moet weten of doen. Wil je de hoofdgedachte begrijpen, leren voor een toets of actiepunten uit een verslag halen?
2. Geef duidelijke instructies
Gebruik niet alleen de opdracht “Vat dit samen”. Benoem ook de gewenste lengte, doelgroep en onderdelen die niet verloren mogen gaan.
3. Voeg de brontekst toe
Plaats de tekst onder een duidelijke aanduiding, bijvoorbeeld:
Brontekst:
[plak hier de tekst]
Gebruik bij lange documenten herkenbare labels, zoals deel 1, deel 2 en deel 3.
4. Laat onzekerheden zichtbaar maken
Vraag ChatGPT om geen informatie toe te voegen die niet in de bron staat. Laat het ook aangeven wanneer een conclusie niet duidelijk uit de tekst volgt.
5. Controleer het resultaat
Vergelijk de samenvatting altijd met de oorspronkelijke tekst. Controleer vooral namen, cijfers, datums, conclusies en voorwaarden.
Een sterke basisprompt
Gebruik bijvoorbeeld deze opdracht:
Vat de onderstaande tekst samen voor iemand die het onderwerp nog niet kent. Geef eerst de hoofdboodschap in twee zinnen en daarna maximaal vijf kernpunten. Behoud belangrijke namen, cijfers, datums en voorwaarden. Voeg geen informatie toe die niet in de brontekst staat. Geef aan wanneer iets onduidelijk is.
Pas de prompt aan op basis van je doel. Op de pagina over het kiezen van een outputformat lees je hoe je de gewenste vorm duidelijk vastlegt.
Praktische prompts per situatie
Leren voor een toets
Vat deze tekst samen als leerstof. Benoem de belangrijkste begrippen, geef per begrip een korte uitleg en sluit af met vijf controlevragen. Gebruik alleen informatie uit de brontekst.
Een rapport beoordelen
Maak een zakelijke samenvatting van maximaal 300 woorden. Benoem het doel, de belangrijkste bevindingen, gebruikte argumenten, beperkingen en conclusie. Neem belangrijke cijfers exact over.
Actiepunten uit een overleg halen
Haal uit deze tekst alle besluiten, actiepunten, verantwoordelijken en genoemde deadlines. Zet het resultaat in een tabel. Schrijf “niet genoemd” wanneer informatie ontbreekt.
Een tekst snel verkennen
Geef de hoofdgedachte, drie belangrijkste argumenten en de uiteindelijke conclusie. Benoem ook welke informatie ik in de volledige tekst moet controleren voordat ik een beslissing neem.
“Leg het uit alsof ik 12 ben” kan nuttig zijn om moeilijke informatie eenvoudiger te maken, maar het is geen zuivere samenvattingsopdracht. Bij vereenvoudigen kunnen nuances en vaktermen verdwijnen.
Lange documenten samenvatten
Een lang document past soms niet goed in één opdracht. Verdeel het dan in logisch genummerde delen.
Vraag ChatGPT eerst om ieder deel afzonderlijk samen te vatten. Laat daarna op basis van die deelsamenvattingen één overzicht maken. Geef aan dat dubbele informatie moet worden samengevoegd en dat tegenstrijdigheden zichtbaar moeten blijven.
Bewaar bij belangrijke documenten altijd de verwijzing naar het oorspronkelijke deel. Zo kun je uitspraken makkelijker terugvinden en controleren.
Waar kan het misgaan?
Een overtuigend geschreven samenvatting kan toch fouten bevatten. ChatGPT kan:
- een belangrijk detail weglaten;
- hoofdzaak en bijzaak verkeerd inschatten;
- twee uitspraken onterecht met elkaar verbinden;
- cijfers of voorwaarden verkeerd overnemen;
- een conclusie sterker formuleren dan de bron rechtvaardigt.
Gebruik daarom de gratis AI-outputcontrolelijst voordat je een samenvatting gebruikt voor studie, werk of besluitvorming.
Let op vertrouwelijke informatie
Plak niet zomaar persoonsgegevens, bedrijfsgeheimen, medische gegevens of andere vertrouwelijke informatie in ChatGPT. Controleer eerst welke regels binnen je school of organisatie gelden en hoe gegevens worden verwerkt.
Lees ook hoe OpenAI data voor ChatGPT verzamelt voor meer achtergrond.
Bekijk de korte uitleg
In de video zie je hoe je met eenvoudige prompts een eerste samenvatting maakt. Gebruik het stappenplan op deze pagina om het resultaat daarna gerichter en betrouwbaarder te maken.
Samenvatting
ChatGPT kan veel leestijd besparen, maar de kwaliteit hangt af van je opdracht en controle. Benoem het doel, kies een duidelijke uitvoervorm en vraag om belangrijke details te behouden. Vergelijk het resultaat daarna altijd met de bron.
Wil je eerst begrijpen wat er technisch gebeurt? Lees dan Hoe werkt tekst samenvatten met AI.
