AI-systemen verwerken grote hoeveelheden data. Daarbij gaat het vaak om persoonsgegevens, soms zonder dat gebruikers zich daar bewust van zijn. In deze gids leer je hoe kunstmatige intelligentie met data omgaat, wat de AVG hierover zegt en hoe je AI verantwoord gebruikt in werk, onderwijs en dagelijks leven.
Deze gids is bedoeld om inzicht te geven, niet om juridisch advies te vervangen.
Waarom privacy en AI onlosmakelijk verbonden zijn
AI werkt op basis van data. Hoe meer en hoe gedetailleerder die data is, hoe beter het systeem patronen kan herkennen. Dat maakt privacy direct relevant.
Zodra data herleidbaar is tot een persoon, bijvoorbeeld namen, e-mailadressen, teksten, afbeeldingen of gedrag, valt die onder privacywetgeving. Veel AI-toepassingen raken dus automatisch aan de AVG.
Wie meer wil weten over de regels rond persoonsgegevens en gegevensbescherming, kan verder lezen op de pagina AVG & Privacy, waar wordt uitgelegd hoe privacywetgeving in de praktijk werkt.
Wat de AVG in de kern betekent
De Algemene Verordening Gegevensbescherming is bedoeld om mensen controle te geven over hun persoonsgegevens.
De belangrijkste uitgangspunten zijn:
- dataminimalisatie, verzamel niet meer dan nodig,
- doelbinding, gebruik data alleen waarvoor die is verzameld,
- transparantie, wees duidelijk over wat je doet,
- beveiliging, bescherm gegevens tegen misbruik.
Deze principes gelden ook als je AI gebruikt.
Persoonsgegevens en AI
Persoonsgegevens zijn alle gegevens die direct of indirect naar een persoon te herleiden zijn. Bij AI gaat het vaak om meer dan alleen namen of adressen.
Voorbeelden zijn:
- teksten die iemand schrijft,
- afbeeldingen en video’s,
- stemgeluid,
- gedrag en voorkeuren.
Ook als je gegevens zelf invoert in een AI-systeem, kan dat privacygevoelig zijn.
Wat gebeurt er met data in AI-systemen
Bij veel AI-tools wordt ingevoerde data verwerkt op externe servers. Soms wordt die data tijdelijk opgeslagen, soms gebruikt om systemen te verbeteren.
Belangrijke vragen om jezelf te stellen zijn:
- waar wordt de data verwerkt,
- hoe lang wordt deze bewaard,
- wie heeft er toegang toe,
- wordt de data gebruikt voor training.
Niet elke tool gaat hier even zorgvuldig mee om.
Mag je persoonsgegevens invoeren in AI
In veel gevallen is het niet verstandig om persoonsgegevens in een AI-systeem te plaatsen, zeker niet zonder duidelijke afspraken of toestemming.
Voor organisaties geldt:
- geen persoonsgegevens invoeren zonder juridische basis,
- voorzichtig zijn met gevoelige gegevens,
- documenteren hoe AI wordt gebruikt.
Voor individuen geldt:
- deel geen informatie die je niet openbaar zou maken,
- ga bewust om met data van anderen.
AI, profiling en geautomatiseerde beslissingen
AI wordt soms gebruikt om mensen te beoordelen of in te delen, bijvoorbeeld bij sollicitaties, kredietbeoordeling of onderwijs.
De AVG stelt hier extra eisen aan, vooral als:
- beslissingen volledig automatisch worden genomen,
- de uitkomst grote gevolgen heeft.
Mensen hebben in zulke gevallen recht op uitleg en menselijke tussenkomst.
In het artikel AVG en AI, privacy waarborgen in je projecten ga ik dieper in op hoe je bij het gebruik van AI praktisch en verantwoord met persoonsgegevens omgaat.
Veelvoorkomende misverstanden
Een veelgehoord misverstand is dat privacy alleen een probleem is voor bedrijven. Ook individuen lopen risico’s als zij achteloos data delen met AI-systemen.
Een ander misverstand is dat geanonimiseerde data altijd veilig is. In de praktijk is herleiding soms alsnog mogelijk.
Verantwoord omgaan met AI en privacy
Verantwoord gebruik betekent dat je bewust keuzes maakt.
Goede uitgangspunten zijn:
- gebruik AI als hulpmiddel, niet als dataverzamelaar,
- beperk invoer tot wat nodig is,
- controleer instellingen en voorwaarden,
- blijf kritisch op output en verwerking.
Dit geldt extra in onderwijs, zorg en werkcontexten.
De rol van ethiek bij privacy
Privacy gaat niet alleen over regels, maar ook over waarden. Wat technisch mag, is niet altijd wenselijk.
Daarom is het belangrijk om naast wetgeving ook ethische afwegingen te maken, zeker als AI invloed heeft op anderen.
Voor bredere verdieping in deze thema’s kun je terecht op de pagina AI & Ethiek op De Wereld van AI.
Belangrijke begrippen
Deze begrippen zijn bewust gesorteerd van fundament naar risico en beheersing. Eerst de algemene AI-concepten en data, daarna hoe modellen werken met input en output, en tot slot de begrippen die gaan over transparantie, controle, bias en ethiek in relatie tot privacy en regelgeving.
- Artificial Intelligence (AI)
- AI-model
- Data
- Dataset
- Inputdata
- Uitvoer (output)
- Inferentie (voorspelling)
- Black Box
- Explainable AI (XAI)
- Bias (vooroordeel)
- Alignment in AI
- Ethiek in AI
- Mens-in-de-lus (Human-in-the-loop)
Hoe verder na deze gids
Wie na privacy meer wil begrijpen over gebruik, kan verder met:
Prompt engineering voor beginners
Wie AI in een gezins- of onderwijscontext gebruikt, gaat logisch door naar
AI voor ouders en onderwijs
Zo blijft privacy onderdeel van elke volgende stap.
DE WERELD VAN AI 