Laatst inhoudelijk gecontroleerd op 22 augustus 2026.
AI-besluitvorming en de AI Act gaan over de vraag wanneer een AI-systeem invloed krijgt op besluiten met gevolgen voor mensen, organisaties of processen. De juridische beoordeling hangt niet alleen af van de technologie, maar vooral van het doel, de context, de rol van de organisatie en de feitelijke invloed van de AI-uitkomst.
Niet iedere AI-toepassing in een gevoelig domein is automatisch hoog risico. Artikel 6, lid 3, bevat een belangrijke uitzondering voor bepaalde systemen uit bijlage III die geen significant risico vormen en de uitkomst van besluitvorming niet wezenlijk beïnvloeden. Die uitzondering geldt niet bij profilering van natuurlijke personen.
Dit artikel is onderdeel van de hub AI-besluitvorming in organisaties uitgelegd. Deze pagina geeft algemene informatie en is geen juridisch advies.
Waarom de AI Act belangrijk is voor besluitvorming
AI kan sollicitaties rangschikken, risico’s inschatten, aanvragen prioriteren, dossiers markeren of automatisch een vervolgstap starten. Hoe groter de invloed op mensen of processen, hoe belangrijker het wordt om vast te leggen wat het systeem doet, welke data worden gebruikt, wie verantwoordelijk is en wanneer een mens kan ingrijpen.
De AI Act dwingt organisaties daardoor verder te kijken dan de vraag of een AI-tool handig is. De feitelijke rol in het besluitproces is bepalend. Een systeem dat alleen samenvat of informatie ordent, heeft meestal een ander risicoprofiel dan een systeem dat mensen beoordeelt, rangschikt of uitsluit.
Wanneer is AI-besluitvorming hoog risico?
Bijlage III van de AI Act noemt gevoelige domeinen, zoals werk, onderwijs, essentiële diensten, biometrie, rechtshandhaving, migratie en rechtspraak. Een systeem in zo’n domein kan hoog risico zijn, maar de juridische beoordeling stopt daar niet.
Op grond van artikel 6, lid 3, kan een systeem uit bijlage III buiten de hoogrisicocategorie vallen wanneer het geen significant risico vormt voor gezondheid, veiligheid of grondrechten en de uitkomst van besluitvorming niet wezenlijk beïnvloedt.
Dat kan bijvoorbeeld het geval zijn wanneer het systeem:
- een beperkte procedurele taak uitvoert
- het resultaat van een al afgeronde menselijke activiteit verbetert
- patronen of afwijkingen signaleert zonder de menselijke beoordeling te vervangen of wezenlijk te beïnvloeden
- een voorbereidende taak uitvoert voor een beoordeling die onder bijlage III valt
De aanbieder moet de beoordeling documenteren voordat het systeem op de markt wordt gebracht of in gebruik wordt genomen. Wanneer het systeem natuurlijke personen profileert, geldt deze uitzondering niet en blijft het systeem hoog risico.
Ondersteunen, adviseren of beslissen
Voor governance is het nuttig onderscheid te maken tussen verschillende rollen van AI:
- Ondersteunen: AI vat informatie samen, structureert gegevens of signaleert aandachtspunten.
- Adviseren: AI doet een voorstel of rangschikt opties, waarna een mens zelfstandig beoordeelt.
- Beslissen: AI bepaalt of activeert de uitkomst zonder betekenisvolle menselijke beoordeling.
De officiële omschrijving van een proces is niet genoeg. Ook wanneer een systeem formeel alleen advies geeft, kan het in de praktijk de beslissing wezenlijk beïnvloeden wanneer medewerkers het advies bijna altijd volgen.
Menselijke controle volgens de AI Act
Voor hoogrisico-AI gelden specifieke eisen aan menselijk toezicht. De aangewezen personen moeten voldoende deskundigheid, training, bevoegdheid en ondersteuning hebben om de werking en beperkingen van het systeem te begrijpen, automation bias te herkennen en waar nodig in te grijpen.
Een medewerker moet de AI-uitkomst kunnen beoordelen, negeren, aanpassen, terugdraaien of escaleren. Alleen op een knop drukken is geen betekenisvolle controle wanneer de medewerker geen tijd, informatie of bevoegdheid heeft om van het advies af te wijken.
Documentatie en logging
Voor hoogrisico-AI gelden wettelijke eisen aan technische documentatie, registratie en logging. Voor andere toepassingen zijn die verplichtingen niet automatisch hetzelfde, maar organisatorisch blijft het verstandig om vast te leggen:
- welke input en output zijn gebruikt
- welke rol AI in het besluit had
- wie de uitkomst beoordeelde
- waarom een besluit is genomen
- of en waarom van de AI-uitkomst is afgeweken
Logging maakt controle, evaluatie, bezwaar en correctie mogelijk. Zonder vastlegging is vaak niet meer te achterhalen hoe AI de uiteindelijke beslissing heeft beïnvloed.
Datakwaliteit en bias
AI-besluitvorming is afhankelijk van de kwaliteit en representativiteit van data. Onvolledige, verouderde of scheve data kunnen verkeerde patronen versterken, vooral bij besluitvorming over mensen.
Organisaties moeten daarom niet alleen naar gemiddelde prestaties kijken, maar ook naar uitzonderingen, foutpercentages, benadeelde groepen en situaties waarin het systeem minder betrouwbaar is.
Uitlegbaarheid en bezwaar
Een organisatie moet kunnen uitleggen wat het systeem doet, waarvoor het wordt gebruikt en welke rol de output speelt. Voor mensen die door een besluit worden geraakt moet duidelijk zijn hoe correctie, menselijke herbeoordeling of bezwaar mogelijk is.
Uitlegbaarheid is dus niet alleen een technische eigenschap. Het is ook een organisatorische afspraak over wie uitleg geeft, welke informatie beschikbaar is en wie bevoegd is om een besluit te herzien.
AI Act en AVG naast elkaar
De AI Act vervangt de AVG niet. Wanneer AI-besluitvorming persoonsgegevens gebruikt, blijven onder meer grondslag, doelbinding, dataminimalisatie, transparantie en rechten van betrokkenen relevant.
Artikel 22 van de AVG kan bovendien van toepassing zijn bij uitsluitend geautomatiseerde individuele besluiten die rechtsgevolgen hebben of iemand op vergelijkbare wijze aanmerkelijk treffen. In zulke processen moeten organisaties dus zowel de AVG als de AI Act beoordelen.
Wanneer gelden de hoogrisicoregels?
- 2 december 2027: hoogrisico-AI uit bijlage III, zoals bepaalde toepassingen in werk, onderwijs en essentiële diensten.
- 2 augustus 2028: hoogrisico-AI die onderdeel is van gereguleerde producten uit bijlage I.
Andere onderdelen van de AI Act gelden al eerder. Verboden praktijken en AI-geletterdheid gelden sinds 2 februari 2025. Transparantieverplichtingen uit artikel 50 gelden vanaf 2 augustus 2026.
Wat organisaties praktisch moeten doen
- Maak een overzicht van AI-toepassingen in besluitprocessen.
- Bepaal of AI ondersteunt, adviseert, prioriteert, profileert of beslist.
- Controleer of bijlage III of bijlage I relevant is.
- Documenteer een beroep op artikel 6, lid 3.
- Beoordeel of de AI-uitkomst de beslissing in de praktijk wezenlijk beïnvloedt.
- Leg verantwoordelijkheden, menselijke controle en escalatie vast.
- Controleer datakwaliteit, bias en prestaties per relevante groep.
- Zorg voor logging, uitleg en een route voor bezwaar of correctie.
- Beoordeel daarnaast AVG en sectorspecifieke regels.
Praktische vuistregel
Hoe meer AI de uitkomst voor mensen bepaalt, hoe sterker de controle, documentatie en governance moeten zijn. De veiligste route is vaak om te beginnen met AI als ondersteuning of advies, en pas verder te automatiseren wanneer de risico’s, bevoegdheden en herstelmogelijkheden aantoonbaar goed zijn ingericht.
Officiële bronnen
- EUR-Lex, geconsolideerde AI Act van 27 juli 2026
- AI Act Service Desk, artikel 6
- AVG via EUR-Lex
- EDPB-richtsnoeren over geautomatiseerde besluitvorming
Verder leren
Lees verder op de hoofdpagina AI-besluitvorming in organisaties uitgelegd. Een logisch vervolg is Welke AI-beslissingen moet een mens altijd controleren?. Voor bredere organisatorische afspraken sluit AI-governance voor organisaties goed aan.
